Vaziyet Planı Nasıl Hazırlanır? Çizim, Ölçek ve Kontroller

Vaziyet planı, bir yapının imar parseli üzerindeki yerini, komşu parsellere ve yola olan uzaklıklarını, kotlarını, girişlerini ve çevre düzenlemesini tek bir çizimde gösteren mimari projedir. Kısa cevap şu: önce imar durumu belgesini ve güncel halihazır haritayı alırsınız; ardından parsel sınırlarını koordinatlı olarak çizime aktarır, imar durumundaki çekme mesafelerine göre yapı yaklaşma sınırlarını belirler, binanın oturumunu yerleştirir, kotları ve girişleri işler, son olarak taban alanı ve emsal kontrollerini yaparak paftayı ruhsat setine eklersiniz.

Bu rehberde vaziyet planı çiziminin neyi kapsadığını, aplikasyon krokisi ve halihazır haritadan farkını, başlamadan önce hangi belgelerin gerektiğini, paftada nelerin yer alması gerektiğini ve sık yapılan hataları bulacaksınız. Böylece çizimi kendiniz hazırlarken ya da bir ofisten teklif alırken neyi kontrol etmeniz gerektiğini baştan bilirsiniz.

Vaziyet planı nasıl hazırlanır rehberi: parsel, çekme mesafeleri ve bina yerleşimi çizimi görseli

Vaziyet planı nedir, ne işe yarar?

Mimari proje setindeki planlar, kesitler ve görünüşler binanın kendisini anlatır. Vaziyet planı ise binayı çevresiyle birlikte gösterir. Kısacası “bina bu parselin neresinde duruyor ve çevresiyle nasıl ilişki kuruyor?” sorusunun cevabıdır. Bu yüzden belediyedeki inceleme genellikle bu paftayla başlar; çekme mesafeleri, yapı yüksekliği ve taban alanı gibi temel imar şartları ilk burada kontrol edilir.

Çizim yalnızca ruhsat için gerekli bir evrak değildir. Şantiyede aplikasyonun, yani binanın arazide yerine işaretlenmesinin dayanağıdır. Ayrıca elektrik, su, kanalizasyon ve doğalgaz bağlantılarının hangi cepheden yapılacağı, otopark girişinin nereden verileceği ve bahçe kotlarının yola nasıl bağlanacağı da bu paftadan okunur. Dolayısıyla burada yapılan bir hata, sonraki bütün disiplinlere taşınır.

Öte yandan iyi hazırlanmış bir vaziyet planı, tasarım aşamasında da yol gösterir. Parselin yönü, eğimi, komşu yapılar ve yol cephesi baştan doğru okunursa plan şeması daha erken ve daha az revizyonla oturur. Bu nedenle tasarıma başlamadan önce kaba bir yerleşim çalışması yapmak, sonradan yaşanacak sürprizleri azaltır.

Aplikasyon krokisi ve halihazır haritadan farkı

Bu üç belge sıkça karıştırılır, çünkü hepsi parsel ve konum bilgisi içerir. Ancak hazırlayan meslek grubu ve kullanım amacı farklıdır. Aşağıdaki tablo, hangi belgenin ne işe yaradığını özetler.

Belge Kim hazırlar? Ne gösterir?
Halihazır harita Harita mühendisi / lisanslı harita bürosu Arazinin mevcut durumu: sınırlar, kotlar, mevcut yapılar, ağaçlar, yollar
Aplikasyon krokisi Harita mühendisi / kadastro birimi Parsel köşe noktalarının arazideki yeri ve koordinatları
Vaziyet planı Mimar Tasarlanan yapının parsel üzerindeki yerleşimi, mesafeler, kotlar, girişler, çevre düzenlemesi
Röperli kroki Harita mühendisi Yapının arazide işaretlenmesi için sabit noktalara bağlı ölçüler
Tablo: Vaziyet planı ve benzer belgeler

Kısacası harita belgeleri mevcut durumu ve sınırları ortaya koyar; mimari çizim ise bu altlığın üzerine tasarım kararlarını ekler. Mevcut bir yapı üzerinde çalışıyorsanız ölçüm ve çizim tarafını rölöve projesi nasıl hazırlanır rehberimizde ayrıca anlattık.

Ayrıca bazı mühendislik projelerinde de “vaziyet” adı geçen paftalar bulunur. Örneğin elektrik projesinde bina bağlantı noktası ve dağıtım hattı ayrı bir yerleşim çiziminde gösterilebilir. Bu yazıda konu ettiğimiz çizim ise mimari proje setinin parçası olan paftadır.

Çizime başlamadan önce gereken belgeler

Kısacası çizime doğru verilerle başlamak, işin yarısıdır. Eksik ya da eski bir altlıkla çizilen pafta, belediyede ya da şantiyede mutlaka geri döner. Başlamadan önce şu belgeleri toplayın:

  • İmar durumu belgesi: Parselin yapılaşma koşullarını gösterir. Yapı nizamı (ayrık, bitişik, blok), kat adedi veya bina yüksekliği, taban alanı katsayısı (TAKS), kat alanı katsayısı ya da emsal (KAKS) ve bahçe mesafeleri bu belgede yer alır. Birçok belediye bu bilgiyi e-imar sistemleri üzerinden de sunar; ancak resmi süreçte güncel belgeyi esas alın.
  • Güncel halihazır harita: Parsel sınırlarını, mevcut kotları, yol ve tretuvar seviyelerini, komşu yapıları ve ağaçları gösterir. Koordinatlı ve sayısal (DWG veya benzeri) formatta olması çizimi kolaylaştırır.
  • Tapu ve kadastro bilgileri: Ada ve parsel numarası, parsel alanı ve hisseli durum gibi bilgiler pafta antetine ve hesap tablolarına girer.
  • Varsa plan notları ve özel hükümler: Bazı bölgelerde imar planı notları, koruma alanı kararları veya site yönetim planları ek şartlar getirir.
  • Zemin ve arazi bilgisi: Eğimli arazilerde zemin etüdü ve kot bilgisi, bodrum katın ve bahçe kotlarının belirlenmesinde önemlidir.

Ayrıca bu belgeler avan projenin de temel girdisidir. Tasarım sürecinin ilk adımlarını avan proje nasıl hazırlanır yazımızda adım adım bulabilirsiniz.

Vaziyet planı paftasında neler bulunur?

Belediyeden belediyeye küçük farklar olsa da iyi bir vaziyet planı paftası genellikle aşağıdaki bilgileri içerir. Bu listeyi teslimden önce kontrol listesi olarak kullanabilirsiniz.

Başlık İçerik Neden önemli?
Parsel bilgisi Parsel sınırları, köşe noktaları ve koordinatları, ada/parsel numarası, parsel alanı Bütün mesafe ve alan hesapları bu sınırlara dayanır
Yol ve komşular Yol isimleri ve genişlikleri, tretuvar, komşu parseller ve mevcut yapılar Ön bahçe ve cephe kararlarının doğruluğunu gösterir
Yapı yaklaşma sınırı İmar durumundaki bahçe mesafelerine göre çizilen çekme hattı Binanın izin verilen alan dışına taşmadığını kanıtlar
Bina oturumu Bina dış hatları, ölçüleri ve parsel sınırlarına uzaklıkları Aplikasyon ve imar kontrolünün temelidir
Kotlar ±0.00 kotu, tabii zemin ve tesviye kotları, yol kotları, giriş kotları Bodrum, giriş ve bahçe kararlarının uygulanabilirliğini gösterir
Girişler ve dolaşım Yaya ve araç girişleri, rampa, otopark yerleri, engelli erişimi Kullanım ve ilgili yönetmeliklere uyumu gösterir
Çevre düzenlemesi Bahçe duvarı, yeşil alan, korunacak ağaçlar, çöp ve teknik alanlar Peyzaj ve altyapı kararlarını belirler
Hesap tablosu Parsel alanı, taban alanı, toplam inşaat alanı, TAKS ve KAKS değerleri İmar şartlarına uyumu sayısal olarak gösterir
Genel bilgiler Kuzey oku, ölçek, antet, revizyon tablosu, imzalar Paftanın okunabilirliğini ve geçerliliğini sağlar
Tablo: Vaziyet planı paftası kontrol listesi

Bunlara ek olarak bazı belediyeler sığınak, otopark, su deposu veya trafo yerinin vaziyet planında ayrıca gösterilmesini isteyebilir. Bu nedenle başvuru yapacağınız idarenin güncel proje çizim esaslarını ya da kontrol listesini önceden edinmek, zaman kazandırır.

Ölçek seçimi ve pafta düzeni

Ölçek seçimi, parselin büyüklüğüne ve gösterilecek ayrıntıya bağlıdır. Küçük ve orta büyüklükteki konut parsellerinde 1/200 ölçek sık kullanılır. Daha büyük parsellerde, site projelerinde veya çok yapılı yerleşimlerde ise 1/500 ölçek tercih edilir. Bazı idareler belirli bir ölçeği şart koşabilir; bu yüzden kararı vermeden önce ilgili belediyenin istediği ölçeği kontrol edin.

Bunun yanında pafta düzeninde okunabilirlik önceliklidir. Kuzey oku belirgin olmalı, yol isimleri ve genişlikleri açıkça yazılmalı, ölçü zincirleri birbirini kesmemelidir. Hesap tablosunu ve imar durumu özetini paftanın kenarına yerleştirmek, incelemeyi yapan kişinin işini kolaylaştırır.

Benzer şekilde katman (layer) düzeni de önemlidir. Parsel sınırı, yapı yaklaşma sınırı, bina oturumu, kotlar, peyzaj ve metinler ayrı katmanlarda tutulursa revizyonlar hızlı yapılır ve çizim diğer disiplinlere temiz bir altlık olarak gönderilir. Bu düzen, kesin proje ve uygulama aşamasında da aynı dosyanın güvenle kullanılmasını sağlar.

PY

Vaziyet planı çiziminiz için teklif alın

İmar durumu belgenizi, halihazır haritanızı ve yapının türünü WhatsApp üzerinden paylaşın. Kapsamı birlikte netleştirir, çalışma planını ve ücreti bütçenize göre belirleriz.

WhatsApp’tan teklif alın İletişim formu

Vaziyet planı adım adım nasıl çizilir?

AutoCAD ya da benzeri bir CAD programında çalışırken izlenebilecek pratik bir sıra şöyledir:

  1. Halihazır haritayı içe aktarın: Haritayı koordinatlarını bozmadan çizime alın. Türkiye’de halihazır haritalar genellikle ITRF96 koordinat sisteminde üretilir; koordinatların kaymadığını parsel köşe değerlerinden kontrol edin.
  2. Parsel sınırlarını doğrulayın: Parsel köşe noktalarını tapu ve kadastro bilgileriyle karşılaştırın, parsel alanını çizimden ölçüp belgedeki alanla kıyaslayın.
  3. Yapı yaklaşma sınırını çizin: İmar durumundaki ön, yan ve arka bahçe mesafelerini parsel sınırından içeri öteleyin. Köşe parsellerde ve birden fazla yola cephesi olan parsellerde hangi cephenin ön bahçe sayıldığını imar durumundan teyit edin.
  4. Bina oturumunu yerleştirin: Avan projedeki zemin kat dış hattını bu sınırın içine konumlandırın. Çıkmalar, saçaklar ve merdivenler için yönetmeliğin ve plan notlarının izin verdiği taşmaları ayrıca kontrol edin.
  5. Kotları işleyin: Tabii zemin kotlarını haritadan okuyun, ±0.00 kotunu ilgili idarenin uygulamasına göre belirleyin, giriş ve bahçe tesviye kotlarını yazın.
  6. Girişleri ve dolaşımı çizin: Yaya ve araç girişlerini, rampaları, otopark yerlerini ve engelli erişimini gösterin. Rampa eğimlerinin uygulanabilir olup olmadığını kesitle sınayın.
  7. Çevre düzenlemesini ekleyin: Bahçe duvarı, yeşil alanlar, korunacak ağaçlar, çöp alanı ve altyapı bağlantı noktalarını işleyin.
  8. Ölçülendirin: Binanın parsel sınırlarına en yakın mesafelerini ve bina dış ölçülerini net ölçü zincirleriyle verin.
  9. Hesap tablosunu oluşturun: Taban alanı ve inşaat alanlarını hesaplayıp TAKS ve KAKS değerleriyle karşılaştırın.
  10. Paftayı düzenleyin: Antet, kuzey oku, ölçek, revizyon tablosu ve notları ekleyerek çıktıyı hazırlayın.

Böylece hatalar erken yakalanır. Özellikle parsel doğrulaması atlanırsa sonraki bütün adımlar yanlış bir altlık üzerine kurulur.

Vaziyet planında imar kontrolleri: TAKS, KAKS ve çekme mesafeleri

Belediyedeki incelemede en çok sorulan konular, imar şartlarına uyumla ilgilidir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre taban alanı katsayısı, yapının taban alanının parsel alanına oranıdır. Kat alanı katsayısı ise yapının emsale konu toplam inşaat alanının parsel alanına oranıdır. Bu nedenle hesap tablosunda hangi alanların emsale dahil edildiğini ve hangilerinin dışında tutulduğunu açıkça göstermek gerekir.

Kontrol Nasıl yapılır? Sık karşılaşılan sorun
Çekme mesafeleri Bina dış hattının yapı yaklaşma sınırının içinde kaldığı ölçülür Çıkma veya merdivenin sınırı aşması
TAKS Zemin kat oturum alanı parsel alanına bölünür Parsel alanının eski bir belgeden alınması
KAKS / emsal Emsale dahil alanlar toplanıp parsel alanına bölünür Emsal dışı alanların yanlış sınıflandırılması
Yükseklik / kat adedi Kesit ve görünüşlerle vaziyet planındaki kotlar karşılaştırılır ±0.00 kotunun yanlış belirlenmesi
Otopark ve giriş Araç girişi, rampa ve otopark sayısı yerel yönetmelikle kıyaslanır Rampa eğiminin uygulanamayacak kadar dik olması
Tablo: Vaziyet planında yapılması gereken temel kontroller

Unutmayın, bu kontrollerin değerleri her parsel için farklıdır ve imar durumu belgesinden okunmalıdır. Genel kurallar, plan notları ve özel hükümler çeliştiğinde hangi hükmün geçerli olduğu konusunda ilgili belediyenin imar birimine danışmak en sağlıklı yoldur.

Çizimde sık yapılan hatalar

  • Eski halihazır haritayla çalışmak: Yol genişlemeleri, yeni yapılar veya parsel değişiklikleri eski haritada görünmez.
  • Koordinatları bozarak çizim yapmak: Haritayı taşıyıp döndürmek, aplikasyon aşamasında binanın yanlış yere işaretlenmesine yol açabilir.
  • Ön bahçe cephesini yanlış belirlemek: Köşe parsellerde hangi yolun esas alındığı imar durumundan teyit edilmelidir.
  • Kotları eksik bırakmak: Yalnızca ±0.00 yazıp tabii zemin ve yol kotlarını vermemek, incelemede ilk düzeltme notudur.
  • Hesap tablosunu çizimle uyumsuz bırakmak: Planlarda yapılan revizyon tabloya yansımazsa alanlar tutmaz.
  • Diğer paftalarla çelişmek: Zemin kat planındaki giriş yeri ile vaziyet planındaki giriş farklıysa set tutarsız görünür.
  • Okunaksız pafta: Üst üste binen ölçüler ve küçük yazılar incelemeyi zorlaştırır.

Neyse ki bu hataların çoğu, çizim bittikten sonra kısa bir kontrol turuyla yakalanabilir. Paftayı ruhsat setine eklemeden önce planlar, kesitler ve görünüşlerle karşılaştırmak iyi bir alışkanlıktır. Setin bütününe ilişkin kontrolleri kesin proje nasıl hazırlanır rehberimizde bulabilirsiniz.

Vaziyet planı çizimi yaptırma süreci

Vaziyet planını tek başına değil, mimari proje setinin bir parçası olarak düşünmek gerekir. Ruhsat projelerinde çizimin yetkili bir mimar tarafından hazırlanıp imzalanması gerekir. Öğrenci projelerinde, tadilat çalışmalarında veya ön fizibilite aşamasında ise daha çok yerleşim alternatiflerini görmek için çizim yaptırılır. Hangi amaçla çalıştığınızı baştan söylemek, kapsamın doğru belirlenmesini sağlar.

Teklif isterken şu bilgileri hazırlamanız süreci hızlandırır:

  • İmar durumu belgesi ve varsa plan notları,
  • Koordinatlı halihazır harita veya aplikasyon krokisi,
  • Yapının türü, yaklaşık büyüklüğü ve kat sayısı,
  • Avan proje veya eskiz çalışmaları varsa bunların dosyaları,
  • Çizimin amacı (ruhsat seti, öğrenci projesi, ön çalışma) ve teslim tarihi.

Sonuçta bu bilgilerle kapsam netleşir, revizyon sayısı ve teslim formatı (DWG, PDF, baskı) baştan konuşulur. Mimari çizim hizmetimizin kapsamını ve çalışma adımlarını mimari proje çizimi hizmeti sayfamızda inceleyebilirsiniz.

Vaziyet planı hakkında sık sorulan sorular

Vaziyet planını kim çizer?

Ruhsat sürecine girecek mimari proje setindeki vaziyet planı, yetkili bir mimar tarafından hazırlanır ve imzalanır. Halihazır harita ve aplikasyon gibi harita belgeleri ise harita mühendisleri tarafından üretilir.

Hangi ölçek kullanılır?

Küçük ve orta büyüklükteki parsellerde genellikle 1/200, büyük parsellerde ve çok yapılı yerleşimlerde 1/500 ölçek kullanılır. Başvuru yapılacak belediyenin özel bir ölçek isteyip istemediğini önceden kontrol edin.

Halihazır harita olmadan çizim yapılabilir mi?

Ön çalışma için kadastro bilgileriyle kaba bir yerleşim denenebilir. Ancak ruhsata esas çizimde güncel ve koordinatlı bir halihazır harita kullanmak gerekir; aksi hâlde kotlar ve mesafeler güvenilir olmaz.

TAKS ve KAKS paftada nasıl gösterilir?

Paftaya bir hesap tablosu eklenir. Parsel alanı, taban alanı ve emsale dahil inşaat alanları yazılır, hesaplanan değerler imar durumundaki sınırlarla karşılaştırılır.

Vaziyet planı çizimi için sizden destek alabilir miyim?

Evet. İmar durumu belgenizi, halihazır haritanızı ve proje bilgilerinizi paylaştığınızda kapsamı birlikte netleştiririz; çalışma planını ve ücreti bütçenize göre belirleriz.

Sonuç olarak vaziyet planı, binanın parsel üzerindeki yerini ve imar şartlarına uyumunu gösteren temel paftadır. Güncel imar durumu ve koordinatlı halihazır haritayla başlayın, çekme mesafelerini ve kotları dikkatle işleyin, TAKS ve KAKS hesabını tabloyla gösterin ve paftayı setin diğer çizimleriyle karşılaştırmadan teslim etmeyin.