TÜBİTAK 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, yeni bilgi üretmeyi ya da teknolojik bir problemi bilimsel yöntemle çözmeyi hedefleyen araştırmacı projelerini destekler. Kısa cevap şu: önce literatürdeki açığı ve araştırma sorunuzu netleştirirsiniz, ardından başvuru formunu özgün değer, yöntem, proje yönetimi ve yaygın etki başlıkları altında yazarsınız; kaynakları EK-1’e, bütçe ve gerekçesini EK-2’ye koyar, öneriyi Proje Başvuru Sistemi üzerinden e-imza ile gönderirsiniz.
Bu rehberde yürütücü ve ekip koşullarını, formun her bölümünde panelin hangi soruları sorduğunu, iş-zaman çizelgesi ile risk tablosunun nasıl kurulacağını, bütçenin nasıl gerekçelendirileceğini ve en sık rastlanan eleştirileri bulacaksınız. Böylece öneriyi ister kendiniz yazın ister danışmanlık alın, hangi noktaya emek vermeniz gerektiğini baştan bilirsiniz.
TÜBİTAK 1001 nedir, kimler için uygundur?
Program, TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB) tarafından yürütülür. Lisans ve lisansüstü öğrencilere yönelik 2209 programlarından farklı olarak burada proje yürütücüsü doktoralı bir araştırmacıdır. Desteklenen projeler; yeni bilgi üretmeyi, bilimsel bir yorumu test etmeyi ya da teknolojik bir sorunu bilimsel esaslara uygun biçimde çözmeyi amaçlar.
Başvurular yılda iki dönem hâlinde alınır ve proje süresi en fazla 36 aydır. Destek üst limiti ile burs tutarları dönemden döneme güncellendiği için rakamları her zaman TÜBİTAK’ın resmi 1001 sayfasından kontrol etmek gerekir. Ayrıca altyapı kurmaya yönelik projeler desteklenmez; makine-teçhizat talepleri de toplam bütçeyle dengeli olmalıdır.
| Ölçüt | 2209-A / 2209-B | TÜBİTAK 1001 |
|---|---|---|
| Yürütücü | Ön lisans veya lisans öğrencisi | Doktora veya eşdeğer dereceye sahip araştırmacı |
| Yürüten birim | BİDEB | ARDEB |
| Süre | Kısa dönemli öğrenci projesi | En fazla 36 ay |
| Ekip | Öğrenci ve danışman(lar) | Yürütücü, araştırmacılar, danışmanlar, bursiyerler |
| Değerlendirme | Danışman ve hakem değerlendirmesi | Panel ve gerektiğinde dış danışman değerlendirmesi |
| Beklenen çıktı | Bulgular, rapor, prototip | Yayın, patent, yöntem, ürün ve ölçülebilir etki |
Programların genel haritasını TÜBİTAK projeleri rehberimizde anlattık. Bu yazı yalnızca 1001 başvurusunun nasıl yazılacağına odaklanır.
TÜBİTAK 1001 başvurusunda yürütücü ve ekip koşulları
Resmi sayfada yer alan başlıca koşulları şöyle özetleyebiliriz:
- Yürütücü: Doktora veya eşdeğer dereceye sahip olmalı ve projenin yürütüleceği üniversite, kamu kurumu ya da özel kuruluşta kadrolu veya tam zamanlı çalışmalıdır. Emekliler ve bir kurumda çalışmayan doktora sonrası araştırmacılar için bu şart aranmaz, ancak proje teşvik ikramiyesi alamazlar.
- Özel kuruluş: Proje özel bir kuruluşta yürütülecekse yürütücünün orada öneri tarihi itibarıyla en az altı ay görev yapmış olması gerekir.
- Araştırmacı ve danışman: En az dört yıllık lisans eğitimi almış ve Türkiye’de yerleşik bir kurumun personeli olmalıdır. Danışman, ancak projede özel uzmanlık gerektiren bir alt konu varsa ve bu durum öneride gerekçelendirilirse eklenir.
- Bursiyer: Lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile doktora sonrası araştırmacılar bursiyer olabilir. Bir projede aynı anda en fazla dört lisans bursiyeri yer alabilir.
- Tekrar başvuru sınırı: Aynı öneri bu programda üç kez desteklenmeye uygun bulunmadıysa dördüncü kez sunulamaz.
Bu nedenle yazmaya başlamadan önce ekip tablosunu kurun: kim hangi iş paketinde, ne kadar süre ve hangi uzmanlıkla çalışacak? Paneldeki ilk izlenimlerden biri, ekibin önerilen işi yapabilecek yetkinlikte olup olmadığıdır.
Başvuru formu ve ekleri nelerdir?
Güncel başvuru formu ve ekleri her dönem yeniden yayımlanır; eski bir şablonla başlamak sık yapılan bir hatadır. Resmi sayfaya göre form Arial 9 yazı tipiyle, biçimi değiştirilmeden hazırlanmalı ve ekler hariç 25 sayfayı geçmemelidir. Aksi durumda öneri değerlendirmeye alınmadan iade edilir.
- Başvuru Formu: Özet, özgün değer, yöntem, proje yönetimi ve yaygın etki bölümlerini içerir.
- EK-1 Kaynaklar: Metinde atıf yapılan tüm kaynaklar.
- EK-2 Bütçe ve Gerekçesi: Her kalemin neden gerekli olduğunu ve hangi iş paketine hizmet ettiğini açıklar.
- Sistemin ürettiği belgeler: Ekip yayınları (EK-3), fikri mülkiyet protokolü ve veri yönetim planı, sisteme girilen bilgilerden otomatik oluşur.
- İsteğe bağlı video: Öneriyi anlatan en fazla beş dakikalık kısa bir video yüklenebilir.
Başvuru, ARBİS hesabıyla girilen Proje Başvuru Sistemi (PBS) üzerinden yapılır ve e-imza ile tamamlanır. Etik kurul onayı, yasal izinler ya da proforma faturalar gibi belgeler ise genellikle destek kararından sonra, verilen süre içinde istenir. Yine de insan veya hayvan katılımcılı çalışmalarda etik kurul başvurusunu erkenden planlamak takvimi rahatlatır.
TÜBİTAK 1001 önerisinde özgün değer nasıl yazılır?
Özgün değer bölümü, panelin öneriyi okumaya devam edip etmeyeceğine karar verdiği yerdir. TÜBİTAK’ın yazım önerilerinde vurgulandığı gibi panelistin özgünlüğü anlamak için uğraşması beklenmemelidir; bunu açıkça yazmak yürütücünün işidir.
- Konunun önemi: Problemin kapsamını ve sınırlarını nitel ya da nicel verilerle gösterin. “Bu konu önemlidir” demek yerine neden ve kimin için önemli olduğunu açıklayın.
- Literatür analizi: Ham bir özet vermeyin; önceki çalışmaların neyi çözdüğünü, neyi çözemediğini ve sizin önerinizin bu boşluğu nasıl kapatacağını karşılaştırmalı biçimde anlatın.
- Araştırma sorusu veya hipotez: Tek cümlede, test edilebilir biçimde yazın.
- Amaç ve hedefler: Açık, ölçülebilir, gerçekçi ve proje süresinde ulaşılabilir olmalıdır. Genel amaç bir cümle, hedefler ise numaralı ve ölçülebilir maddeler olsun.
Ön çalışmanız varsa mutlaka belirtin. Küçük bir pilot veri, simülasyon sonucu ya da laboratuvar denemesi, yöntemin uygulanabilir olduğunu gösterir ve önerinin ikna gücünü artırır.
Yöntem bölümü: hedeften analize tutarlı bir zincir
Yöntem bölümünde panel üç şeye bakar: yöntemler doğru ve yeterince ayrıntılı açıklanmış mı, hedeflere ulaşmaya elverişli mi ve işler yolunda gitmezse alternatif var mı? Bu yüzden her hedefi bir yönteme, her yöntemi de bir veri toplama ve analiz adımına bağlayın.
| Hedef | Yöntem | Başarı ölçütü |
|---|---|---|
| H1: Malzeme örneklerini üretmek | Belirlenmiş reçeteyle laboratuvar üretimi | Planlanan sayıda örneğin tekrarlanabilir üretimi |
| H2: Özellikleri ölçmek | Standart test yöntemleri, tekrar ölçümler | Ölçüm belirsizliğinin raporlanması |
| H3: Modeli doğrulamak | Sayısal model ve deney karşılaştırması | Model ile deney arasında tanımlı uyum düzeyi |
| H4: Sonuçları yaygınlaştırmak | Bildiri, makale, veri paylaşımı | Hedef dergi ve kongre listesi |
Örneklem büyüklüğü, istatistiksel analiz yöntemi, kullanılacak yazılımlar ve cihazlar mutlaka yazılmalıdır. Literatüre atıfla seçilen yöntemin neden en uygun yol olduğunu gerekçelendirin; “yaygın olarak kullanılır” demek tek başına yeterli değildir.
TÜBİTAK 1001 öneriniz için destek alın
Araştırma fikrinizi, alanınızı, ekip yapınızı ve önerinin hangi aşamada olduğunu WhatsApp üzerinden paylaşın. Kapsamı birlikte netleştirir, çalışma planını ve ücreti bütçenize göre belirleriz.
Proje yönetimi: iş paketleri, takvim ve risk tablosu
Proje yönetimi bölümü, önerinin gerçekten yürütülebilir olup olmadığını gösterir. İş paketlerini mantıklı bir sırayla tanımlayın; her paketin sorumlusunu, süresini, başarı ölçütünü ve projeye katkısını belirtin. Takvimi kurmak için iş-zaman çizelgesi rehberimizdeki Gantt yaklaşımı doğrudan kullanılabilir.
Risk yönetimi tablosunda her iş paketi için olası bir aksaklık ve devreye girecek B planı yazılmalıdır. Örneğin bir cihazın arızalanması hâlinde başka bir laboratuvarda ölçüm yaptırmak ya da veri toplamada katılımcı sayısı düşerse ek bir kurumla iş birliği yapmak gibi. Risklerin olasılık ve etkisini sınıflandırmak için risk matrisi rehberimize göz atabilirsiniz.
Son olarak araştırma olanaklarını listeleyin: hangi laboratuvar, cihaz ve yazılımlar zaten mevcut, hangileri bütçeden karşılanacak? Mevcut altyapının açıkça yazılması, makine-teçhizat talebinin gerekçesini de güçlendirir.
TÜBİTAK 1001 yaygın etki bölümü nasıl doldurulur?
Yaygın etki bölümü, sonuçların yalnızca bilimsel değil ekonomik, toplumsal ve kültürel düzeyde nasıl değer üreteceğini sorar. Burada genel ifadeler yerine doğrulanabilir ve ölçülebilir çıktılar yazılmalıdır.
- Bilimsel/akademik çıktılar: Hedeflenen makale ve bildiri sayısı, tamamlanacak lisansüstü tezler, açık veri seti.
- Ekonomik/ticari çıktılar: Patent başvurusu, prototip, yeni bir proje ya da sanayi iş birliği.
- Sosyal çıktılar: Politika önerisi, eğitim materyali, kamu kurumlarına sunulacak rapor.
Her çıktının hangi zaman aralığında elde edileceği ve kimlerin kullanabileceği belirtilmelidir. Ayrıca sistemdeki Proje Çıktı Planı ile formdaki bilgiler birbiriyle uyumlu olmalıdır. Katkıların kalkınma planı gibi üst politika belgeleriyle ilişkisini kurmak da önerilir.
Bütçe ve gerekçesi nasıl hazırlanır?
EK-2 Bütçe ve Gerekçesi formunda her kalem, yöntem bölümünde tarif edilen bir işe bağlanmalıdır. Panel “bu cihaz hangi iş paketinde, kaç kez ve ne için kullanılacak?” sorusunun cevabını görmek ister.
| Kalem | Gerekçede yazılması gerekenler |
|---|---|
| Makine-teçhizat | Hangi iş paketinde kullanılacağı, mevcut altyapıda neden bulunmadığı |
| Sarf malzemesi | Deney sayısıyla ilişkilendirilmiş miktar hesabı |
| Hizmet alımı | Analiz veya ölçümün neden kurum dışında yapılması gerektiği |
| Seyahat | Saha çalışması ya da kongre katılımı ile ilişkisi |
| Bursiyer | Bursiyerin görev alacağı iş paketleri ve süreleri |
Bütçeyi şişirmek yerine gerçekçi tutmak, değerlendirmede güven verir. Proforma faturaların güncel olması ve tekliflerin karşılaştırılabilir olması da destek kararından sonraki süreci hızlandırır.
TÜBİTAK 1001 panelinin sık yaptığı eleştiriler
- Hipotezin, kurgunun ve amacın açık olmaması; özgünlüğün yeterince anlatılmaması.
- Literatürün eksik taranması ve çalışmanın hangi açığı kapatacağının vurgulanmaması.
- Önerilen çalışmanın daha önce yapılmış olması.
- Yöntemin hedeflerle eşleşmemesi, alternatif yöntemlerin belirtilmemesi.
- İş-zaman çizelgesinin gerçekçi olmaması, risklere B planı yazılmaması.
- Bütçe kalemlerinin gerekçelendirilmemesi veya makine-teçhizat ağırlıklı olması.
- Özensiz yazım ve akıcı olmayan dil.
Reddedilen bir öneri yeniden sunulurken önceki panel eleştirilerine nasıl yanıt verildiğini gösteren değişiklik bildirimi de istenir. Bu nedenle eleştiri raporunu madde madde ele alıp her maddeye karşı yapılan değişikliği not etmek iyi bir başlangıçtır.
TÜBİTAK 1001 önerisi için nasıl destek veriyoruz?
Bilimsel fikir ve sorumluluk her zaman yürütücüye ve ekibe aittir. Bizim desteğimiz, bu fikrin başvuru formunda en anlaşılır ve tutarlı biçimde anlatılmasına yöneliktir:
- Araştırma sorusu, hipotez ve ölçülebilir hedeflerin netleştirilmesi
- Literatür analizinin karşılaştırmalı bir yapıya kavuşturulması
- Hedef–yöntem–çıktı eşleştirmesi, iş paketleri, Gantt çizelgesi ve risk tablosu
- Yaygın etki ve çıktı planının tutarlılık kontrolü
- Bütçe gerekçesinin iş paketleriyle ilişkilendirilmesi, biçim ve dil kontrolü
- Reddedilmiş öneriler için panel eleştirilerine göre revizyon planı
Kapsamımızı ve çalışma şeklimizi TÜBİTAK proje danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz.
TÜBİTAK 1001 hakkında sık sorulan sorular
Yüksek lisans veya doktora öğrencisi TÜBİTAK 1001 yürütücüsü olabilir mi?
Hayır. Yürütücünün doktora veya eşdeğer dereceye sahip olması gerekir. Lisansüstü öğrenciler ise projede bursiyer olarak yer alabilir.
Başvuru formu kaç sayfa olmalı?
Resmi sayfaya göre form, EK-1 ve EK-2 hariç 25 sayfayı geçmemeli, Arial 9 yazı tipiyle ve biçimi değiştirilmeden hazırlanmalıdır.
Proje süresi ne kadar olabilir?
Proje süresi en fazla 36 aydır. Süreyi iş paketlerinin gerçekçi takvimine göre belirlemek gerekir.
Başvuru tarihleri ne zaman?
Başvurular yılda iki dönem alınır. Güncel açılış ve kapanış tarihleri her dönem TÜBİTAK’ın resmi program sayfasında duyurulur.
Reddedilen bir öneri tekrar sunulabilir mi?
Evet, panel eleştirileri dikkate alınarak yeniden sunulabilir. Ancak aynı öneri bu programda üç kez desteklenmeye uygun bulunmadıysa dördüncü kez sunulamaz.
Danışmanlık ücreti nasıl belirlenir?
Ücret; önerinin aşamasına, alanına ve istenen desteğin kapsamına göre belirlenir. Kapsamı birlikte netleştirir, çalışma planını bütçenize göre oluştururuz.
Sonuç olarak TÜBİTAK 1001 başvurusu, iyi bir bilimsel fikrin dört ölçütte tutarlı biçimde anlatılmasıdır. Literatürdeki açığı net gösterin, hedefleri ölçülebilir yazın, her hedefi bir yönteme ve iş paketine bağlayın, risklere B planı ekleyin, yaygın etkiyi somut çıktılarla tanımlayın ve bütçeyi her kalem için gerekçelendirin.
