Avan proje, bir yapının ilk fikir çizimlerinden sonra hazırlanan, ölçekli ve imar kurallarına göre kontrol edilmiş ön tasarım setidir. Kısa cevap şu: önce tapu, imar durumu ve halihazır harita gibi belgeler toplanır, ardından ihtiyaç programı çıkarılır, eskizler netleştirilir ve son olarak vaziyet planı, kat planları, kesitler ile görünüşler ölçekli olarak çizilir.
Bu rehberde ön tasarımın hangi belgelerle başladığını, hangi çizimlerden oluştuğunu, imar durumunun nasıl kontrol edildiğini ve uygulama projesine nasıl geçildiğini adım adım bulacaksınız. Böylece bir mimarlık ofisinden teklif isterken ne talep edeceğinizi ve hangi bilgileri hazırlamanız gerektiğini baştan bilirsiniz.
Avan proje nedir, ne işe yarar?
Avan proje, mimari tasarımın “kararlar netleşti” dediğimiz aşamasıdır. Mimar, işverenin ihtiyaçlarını ve arsanın imar kurallarını bir araya getirerek yapının yerleşimini, kat sayısını, mekân dağılımını ve dış görünüşünü ölçekli çizimlerle ortaya koyar. Bu aşamada henüz her detay çözülmez; ancak yapının ana kurgusu belirlenir.
Öte yandan bu aşamanın en önemli işlevi, sonraki bütün aşamalara ortak bir zemin sağlamaktır. Statik, mekanik ve elektrik projelerini hazırlayacak mühendisler, çalışmalarına avan çizimler üzerinden başlar. Böylece işveren de bu çizimlerle yapının kendisine uygun olup olmadığını görür ve gerekirse değişiklik ister.
Ayrıca bazı belediyeler, özellikle büyük ya da özel nitelikli yapılarda, ruhsat başvurusundan önce ön tasarımın ayrıca incelenmesini isteyebilir. Bu uygulama belediyeden belediyeye değiştiği için, projenizin bulunduğu ilçenin imar müdürlüğünden bilgi almak en doğru yoldur.
Eskiz, ön tasarım ve uygulama projesi arasındaki fark
Mimari tasarım genellikle üç ana aşamada ilerler. Bu aşamaları karıştırmak, tekliflerin yanlış karşılaştırılmasına yol açar. Aşağıdaki tablo farkları özetliyor:
| Aşama | Amaç | Tipik çıktılar |
|---|---|---|
| Eskiz | Fikir üretmek ve seçenekleri karşılaştırmak | Elle ya da dijital ölçeksiz çizimler, kütle denemeleri |
| Avan proje | Tasarım kararlarını ölçekli çizimlerle netleştirmek | Vaziyet planı, kat planları, kesitler, görünüşler, alan hesapları |
| Uygulama projesi | Yapının sahada inşa edilebileceği ayrıntıyı vermek | Detaylı planlar, sistem detayları, doğrama ve malzeme listeleri |
Kısacası eskiz “ne yapalım?” sorusuna, ön tasarım “nasıl yerleşecek?” sorusuna, uygulama projesi ise “sahada nasıl yapılacak?” sorusuna yanıt verir. Bu nedenle ön tasarımda yapılan bir hata, uygulama projesinde çok daha fazla revizyona dönüşebilir. Tasarımdan uygulamaya bütün süreci görmek için mimari proje yaptırma rehberimize de göz atabilirsiniz.
Avan proje için gerekli belgeler
Çizime başlamadan önce arsaya ve işverene ait bazı belgelerin hazır olması gerekir. Örneğin eksik belgeyle başlanan bir çalışma, imar kurallarına uymadığı anlaşıldığında baştan çizilmek zorunda kalabilir. Genellikle şu belgeler istenir:
- Tapu fotokopisi: Ada, parsel ve malik bilgilerini doğrulamak için.
- İmar durumu belgesi: Belediyeden alınır; yapı nizamını, kat yüksekliğini, çekme mesafelerini ve yapılaşma katsayılarını gösterir.
- Halihazır harita ya da aplikasyon krokisi: Parselin sınırlarını, kotlarını ve çevresindeki yolları gösterir.
- Varsa mevcut yapının rölövesi: Tadilat ya da ek bina projelerinde mevcut durumun ölçüleri gerekir.
- İhtiyaç programı: Kaç oda, kaç bağımsız bölüm, hangi kullanım ve ne kadar alan istendiğini anlatan liste.
Mevcut bir yapı üzerinde çalışıyorsanız ölçüm sürecini rölöve projesi nasıl hazırlanır yazımızda ayrıntılı anlattık. Ayrıca zemin etüdü raporu genellikle uygulama aşamasında istenir; ancak eğimli ya da sorunlu arsalarda erken temin edilmesi tasarım kararlarını kolaylaştırır.
Avan projede imar durumu nasıl kontrol edilir?
İmar durumu, tasarımın sınırlarını çizen belgedir. Bu nedenle mimar, tasarıma başlamadan önce bu belgedeki değerleri tek tek okur ve çizimin her aşamasında bu değerlere uyulup uyulmadığını kontrol eder.
- Taban alanı katsayısı (TAKS): Yapının zemine oturacağı en büyük alanı belirler.
- Kat alanı katsayısı (KAKS ya da emsal): Toplam inşaat alanının üst sınırını belirler.
- Çekme mesafeleri: Ön, yan ve arka bahçe mesafeleri, yapının parsel içinde nereye yerleşeceğini gösterir.
- Bina yüksekliği ve kat adedi: Yapının ne kadar yükselebileceğini sınırlar.
- Otopark ve sığınak gereksinimleri: Bağımsız bölüm sayısına göre ilgili yönetmeliklerden hesaplanır.
Bu kuralların genel çerçevesi Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile belirlenir. Bununla birlikte birçok belediyenin kendi imar planı notları da bulunur; dolayısıyla genel yönetmelikle birlikte yerel plan notlarını da okumak gerekir.
Avan projeniz için teklif alın
Arsanızın ada ve parsel bilgisini, varsa imar durumu belgesini ve yapmak istediğiniz yapının kısa tarifini WhatsApp üzerinden paylaşın. Kapsamı birlikte netleştirir, çalışma planını ve ücreti bütçenize göre belirleriz.
Ön tasarım setinde yer alan çizimler
Ön tasarım seti, yapının bütününü anlatacak kadar ayrıntılı ama uygulama detayına girmeyecek kadar sade olmalıdır. Aşağıdaki tablo, tipik bir konut projesinde teslim edilen çizimleri gösteriyor:
| Çizim | Ne gösterir? | Yaygın ölçek |
|---|---|---|
| Vaziyet planı | Yapının parsel içindeki yeri, çekme mesafeleri, giriş ve otopark | 1/500 ya da 1/200 |
| Kat planları | Her katın mekân dağılımı, duvarlar, kapı ve pencere yerleri | 1/100 ya da 1/200 |
| Çatı planı | Çatı biçimi, eğimler ve su toplama düzeni | 1/100 ya da 1/200 |
| Kesitler | Kat yükseklikleri, merdiven ve kotlar | 1/100 ya da 1/200 |
| Görünüşler | Cephe düzeni, malzeme ve pencere oranları | 1/100 ya da 1/200 |
| Alan hesapları | TAKS, KAKS ve bağımsız bölüm alanları | Tablo |
Bunun yanı sıra işverenin tasarımı daha kolay anlaması için avan aşamada üç boyutlu kütle görselleri de hazırlanabilir. Özellikle Revit ya da SketchUp ile kurulan bir model, bu görselleri ek bir çizim yapmadan üretmeyi kolaylaştırır.
Avan proje adım adım nasıl hazırlanır?
- Belgeleri toplayın: Tapu, imar durumu ve halihazır harita olmadan çizime başlamayın.
- İhtiyaç programını yazın: Oda sayısı, kullanım türü ve öncelikleri işverenle birlikte netleştirin.
- Yapılaşma sınırlarını hesaplayın: Taban alanını, toplam inşaat alanını ve çekme mesafelerini parsel üzerinde işaretleyin.
- Eskiz seçeneklerini karşılaştırın: Genellikle iki ya da üç farklı yerleşim denenir ve biri seçilir.
- Ölçekli çizimleri hazırlayın: Seçilen seçeneği vaziyet planı, kat planları, kesit ve görünüşlerle çizin.
- Alan hesaplarını kontrol edin: Çizimle hesap tablosunun birbirini tuttuğundan emin olun.
- Mühendislerle ön görüşme yapın: Taşıyıcı sistem ve tesisat şaftları için statik ve mekanik görüş alın.
- İşveren onayını alın: Revizyonları işleyin ve onaylanan seti uygulama projesine temel olarak dondurun.
Özellikle yedinci adım çoğu zaman atlanır. Oysa kolon yerleri ve tesisat şaftları avan aşamada düşünülmezse, uygulama projesinde planlar ciddi biçimde değişebilir. Taşıyıcı sistem tarafını merak ediyorsanız statik proje ve betonarme hesapları yazımıza bakabilirsiniz.
Ön tasarım çiziminde kullanılan yazılımlar
Ön tasarım çizimleri bugün büyük ölçüde bilgisayar ortamında hazırlanır. Ofisten ofise tercih değişse de en yaygın araçlar şunlardır:
- AutoCAD: İki boyutlu plan, kesit ve görünüş çizimleri için en yaygın araçtır; belediyelerin istediği DWG formatında çıktı verir.
- Revit: Yapı bilgi modellemesi (BIM) yaklaşımıyla çalışır; plan, kesit ve görünüşler tek modelden üretilir, böylece değişiklikler bütün çizimlere birlikte yansır.
- SketchUp: Hızlı kütle çalışmaları ve işverene ilk üç boyutlu sunumlar için tercih edilir.
- Lumion ve benzeri görselleştirme araçları: Avan tasarımın çevresiyle birlikte gerçekçi görsellerini üretmek için kullanılır.
Ancak hangi yazılım kullanılırsa kullanılsın, çizimlerin katman düzeni, ölçeği ve yazı standartları baştan belirlenmelidir. Bu sayede uygulama projesine geçerken aynı dosyalar üzerinden çalışmaya devam edilir.
Avan proje yaptırma süreci nasıl işler?
Bu çalışmayı bir mimarlık ofisine yaptırırken süreç genellikle aynı adımları izler. Biz de çalışmayı şu sırayla yürütüyoruz:
- Ön görüşme: Arsanızı, belgelerinizi ve ihtiyaçlarınızı dinliyoruz; eksik belge varsa nereden alınacağını anlatıyoruz.
- Kapsam ve teklif: Hangi çizimlerin teslim edileceğini, kaç revizyon turu olacağını ve teslim takvimini yazılı olarak netleştiriyoruz. Ücreti ise kapsamı birlikte belirledikten sonra bütçenize göre planlıyoruz.
- Eskiz ve seçenekler: Yerleşim seçeneklerini sunuyor, sizinle birlikte birini seçiyoruz.
- Avan çizim seti: Seçilen tasarımı ölçekli çizimlere ve alan hesaplarına dönüştürüyoruz.
- Revizyon ve teslim: Geri bildirimlerinizi işledikten sonra DWG ve PDF dosyalarını teslim ediyoruz.
Ayrıca ruhsata esas projelerin yetkili ve sicilli bir mimar tarafından imzalanması gerektiğini de unutmayın. Bu yüzden ofisle çalışmaya başlamadan önce projeyi kimin imzalayacağını ve uygulama projesine geçişin nasıl planlandığını mutlaka sorun. Mimari çizim desteği için mimari proje çizimi hizmeti sayfamızı inceleyebilir, mimarlık ofisi hizmetleri için Softart Mimarlık sitesine de göz atabilirsiniz.
Avan projede sık yapılan hatalar
- İmar durumunu okumadan çizmek: Çekme mesafesi ya da emsal aşıldığında bütün plan yeniden kurgulanır.
- İhtiyaç programını belirsiz bırakmak: “Sonra karar veririz” denen her konu, ilerleyen aşamada revizyona dönüşür.
- Taşıyıcı sistemi hiç düşünmemek: Kolonsuz geniş mekânlar avan çizimde kolay görünür, ancak statik projede çözülmesi zor olabilir.
- Tesisat şaftlarını unutmak: Banyo ve mutfakların üst üste gelmemesi, tesisat çözümünü zorlaştırır.
- Alan hesabıyla çizimi uyumsuz bırakmak: Hesap tablosu ile planlar arasındaki farklar, belediye incelemesinde ilk fark edilen hatalardandır.
Özetle iyi bir avan proje; eksiksiz belgeler, doğru okunmuş bir imar durumu, net bir ihtiyaç programı ve mühendislerle erken koordinasyon üzerine kurulur.
Avan proje hakkında sık sorulan sorular
Avan proje ile ön proje aynı şey mi?
Evet, günlük kullanımda ikisi aynı aşamayı anlatır. Bu aşama, eskizden sonra gelen ve uygulama projesinden önce hazırlanan ölçekli ön tasarım setidir.
Ön tasarım belediyeye onaylatılmak zorunda mı?
Bu durum belediyeye ve projenin niteliğine göre değişir. Bazı belediyeler ruhsat öncesinde avan inceleme ister, bazıları doğrudan uygulama projesiyle başvuru kabul eder. En doğru bilgiyi ilgili belediyenin imar müdürlüğünden alabilirsiniz.
Ön tasarım çizimi ne kadar sürer?
Süre; yapının büyüklüğüne, belgelerin hazır olmasına ve revizyon sayısına bağlıdır. Belgeler eksiksizse ve ihtiyaç programı netse süreç belirgin biçimde kısalır.
Bu aşamadan sonra hangi projeler hazırlanır?
Onaylanan avan çizimler üzerinden mimari uygulama projesi, statik proje, mekanik tesisat projesi ve elektrik projesi hazırlanır. Bu projelerin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Tasarımda sonradan değişiklik yapılabilir mi?
Evet. Avan aşama, değişikliklerin en kolay ve en az maliyetle yapılabildiği aşamadır. Bu yüzden kararların çoğunu bu aşamada netleştirmek sonraki süreci rahatlatır.
Avan proje çizimini sizinle yaptırabilir miyim?
Evet. Ada ve parsel bilgisini, varsa imar durumu belgesini ve ihtiyaçlarınızı paylaştığınızda kapsamı birlikte netleştiririz; çalışma planını ve ücreti bütçenize göre belirleriz.
Sonuç olarak avan proje, yapınızın bütün sonraki aşamalarına yön veren temel karardır. Belgelerinizi eksiksiz toplayın, imar durumunu dikkatle okuyun, ihtiyaçlarınızı açıkça yazın ve tasarımı uygulama projesine geçmeden önce mühendislerle birlikte kontrol edin.
